Opvoedingsstijlen onder de loep

Opvoeden… het is een hele klus. Iedereen begint eraan als groentje. Gaandeweg in het opvoedingsproces leer je niet alleen je kinderen beter kennen, maar ook jezelf.

 

Het opvoeden van kinderen bestaat voor minstens de helft uit het opvoeden van jezelf. (PWJ Van Hengel)

 

Hoewel ik bij de opvoeding van mijn dochtertje vooral handel vanuit mijn eigen buikgevoel, lijkt het mij niet slecht om toch ook wat inspiratie te halen uit boeken en lezingen.

Volgens Janneke Wubs zijn er 4 mogelijke opvoedingsstijlen te onderscheiden. Ik vat ze zo dadelijk even voor je samen. Herken je een stijl die past bij jouw overtuiging? Of als je al kindjes hebt, kun je checken welke stijl de jouwe is.

Opvoeden doe je samen. Daarom is het wel altijd fijn (of misschien zelfs noodzakelijk om onderlinge ruzies te vermijden) dat mama en papa dezelfde stijl proberen te hanteren. Kinderen hebben meteen door bij wie ze het vaakst hun zin kunnen krijgen.

Dit zijn de vier opvoedingsstijlen volgens Janneke Wubs:

Opvoedingsstijl 1: Autoritair

Een autoritaire opvoedingsstijl kenmerkt zich door veel regels. De ouder is de baas en het kind moet gehoorzamen. Houdt het kind zich niet aan de regels? Dan krijgt hij straf. Autoritaire ouders leggen de regels niet uit en geven ook geen ruimte voor discussie. Typisch voorbeeld: Als een kind vraagt waarom iets moet of waarom iets zo is, antwoordt de ouder: ‘daarom’ of ‘omdat ik het zeg’. Er wordt ook gewerkt met straffen en belonen. ‘Als jij nu dit doet, dan krijg je dat (niet)’.

Voordelen

Een kind weet heel precies wat zijn ouders van hem verwachten. Zijn ouders zijn overduidelijk de baas en bepalen wat er gebeurt.

Nadelen

Een kind kan angstig en volgzaam worden door een autoritaire opvoeding. Of juist opstandig en agressief. De kans bestaat dat het kind weinig zelfvertrouwen ontwikkelt en weinig zelfstandigheid. Hij leert niet om zelf te beredeneren waarom hij iets wil en kan moeilijk beslissingen voor zichzelf nemen. Deze dwingende manier van opvoeden kan voor veel strijd zorgen. Als het kind groter wordt, kan hij zich steeds meer onttrekken aan zijn ouders.

 

Opvoedingsstijl 2: Toegeeflijk (ook wel permissief)

Toegeeflijke ouders hebben veel aandacht voor de wensen en behoeften van hun kind. Ze geven hun kind bijna altijd zijn of haar zin. In feite is het kind de baas en er worden weinig eisen aan hem gesteld. Ouders die deze stijl hanteren, nemen hun kind wel serieus maar zichzelf (of in ieder geval hun eigen regels) niet.

Voordelen

Bij deze manier van opvoeden zijn ouder en kind gelijkwaardig. Er doen zich weinig conflicten voor: het kind mag (bijna) alles.

 

Nadelen

De kans bestaat dat een kind van permissieve ouders wordt verwend en geen grenzen leert kennen. Hij krijgt weinig feedback, wordt gemakzuchtig en leert niet om rekening te houden met anderen. Het is ook mogelijk dat hij niet leert om met zijn emoties om te gaan en om zichzelf te beheersen. Als het kind naar de puberteit gaat, kunnen de opvoeders hun invloed verliezen.

 

Opvoedingsstijl 3: Democratisch (ook wel autoritatief)

Ouders die regels stellen en tegelijkertijd oog hebben voor de wensen en behoeften van hun kind, zijn democratische of autoritatieve opvoeders. Zij geven leiding met liefde, houden rekening met de ontwikkeling van hun kind en overleggen met hun kind. De regels die ze stellen onderbouwen ze met argumenten. Het kind wordt gesteund en aangemoedigd.

Voordelen

Deze manier van opvoeden stimuleert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van het kind. Het kind wordt als persoon gerespecteerd en zijn ontwikkeling wordt gevolgd. Er is wederzijdse openheid tussen kind en opvoeder. Kinderen die op deze manier worden opgevoed, hebben meestal minder gedragsproblemen en zijn weerbaarder tegen de negatieve invloed van sommige leeftijdsgenoten.

 

Nadelen

De democratische opvoedingsstijl kost het meeste tijd en energie van alle opvoedingsstijlen. Het kind zal de ouder niet blindelings gehoorzamen; hij wil argumenten horen. Daarover in gesprek gaan kost tijd en geduld. Ouders en kind moeten accepteren dat hun meningen niet altijd overeenkomen. Het gevaar is dat een kind te vrij en te mondig wordt. En dat ouders maar blijven praten en argumenteren in plaats van grenzen te handhaven.

 

Opvoedingsstijl 4: Verwaarlozend

Er zijn ook opvoeders die hun kind verwaarlozen. Zij stellen weinig regels, maar bieden ook weinig geborgenheid, steun, veiligheid en betrokkenheid. Het kind wordt aan zijn lot overgelaten: hij of zij mag het allemaal zelf uitzoeken.

Voordelen

Weinig of geen aandacht besteden aan een kind is gemakkelijk. Een ouder als deze heeft alle tijd voor zichzelf of zijn werk.

 

Nadelen

Van een verwaarlozende opvoeder leert een kind niets: hij leert niet wat verstandig is, of eerlijk. Daardoor loopt een kind van zo’n ouder eerder het risico om met verkeerde vriendjes in aanraking te komen. Vaak voelt een kind dat op deze manier wordt opgevoed zich eenzaam, in de steek gelaten en niet geliefd.

 

 

 

Uiteraard kan het zijn dat je stijl soms een beetje overloopt van de ene in de andere. Het is immers niet altijd zwart/wit.

Bovendien zijn er natuurlijk ook nog de erfelijke factoren die bepalen wat voor een persoon jouw kind zal worden. Maar een groot deel is dus volgens mij ‘kneedbaar’.

Ikzelf ben opgevoed volgens het eerste principe. Zoals velen onder ons denk ik. Een nadeel is inderdaad dat zelfvertrouwen, want dat mis ik toch een beetje. Verder mag ik niet klagen, ik heb wel een fijne jeugd gehad en de band met mijn ouders is prima.

Wat mijn eigen opvoedingsstijl betreft, neig ik naar het democratisch principe. Je grenzen stellen, maar toch ook ruimte voorzien voor overleg en gevoelens. Het lijkt me een fijn idee. Van alle stijlen is dit wel de meest energie rovende omdat je tijd moet maken om dingen uit te leggen. Het zal ook niet altijd en overal kunnen toegepast worden. Vergelijk het misschien een beetje met op je eten letten. Je probeert dat zo vaak mogelijk te doen, maar af en toe wordt er weleens gezondigd. Niemand is perfect.

Opvoeding: een kwestie van liefde, geduld en wijsheid. De laatste twee groeien waar de eerste heerst. (Jan Lighart)

 

Tot slot nog deze tip: een klassieker, maar zo waar. Probeer een spiegel te zijn voor jouw kind. Ga zelf met je kind om hoe je wil dat hij met anderen omgaat. Kinderen onthouden gemakkelijker wat ze zien, dan wat je hen vertelt.

“My child is the best selfie I ever took” (Onbekend)

 

In een volgend blogje ga ik wat dieper in op het boek ‘Kinderen zijn geen puppy’s’ en de lezing van Jürgen Peeters. Beiden vond ik enorm inspirerend. Hij geeft tips over hoe je het evenwicht bewaart tussen discipline en een goede relatie met je kinderen. Op die manier draag je bij aan de samenleving van morgen, die meer horizontaal georganiseerd zal zijn en waarin zelfbewustzijn, afstemming, inleving en dialoog steeds belangrijker worden.

 

Bron: Liefde en leiding. Vier verschillende opvoedstijlen (Janneke Wubs) is een hoofdstuk uit de Opvoedingscanon van René Diekstra en Malou van Hintum (red.) Uitgeverij Bert Bakker, 2010.

 

Meer inspiratie over democratisch opvoeden?

Peeters, J. (2018) Kinderen zijn geen puppy’s. Leuven: Acco.

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.